ΦΥΤΑ ΜΕ ΑΓΡΙΕΣ ΔΙΑΘΕΣΕΙΣ

του Μίλτου Γκλέτσου (Ερευνητές)

«Σαρκοφάγα φυτά καραδοκούν μέσα σε σκοτεινές ρεματιές και σε επικίνδυνους βάλτους, έτοιμα να αρπάξουν τα ανυποψίαστα θύματα τους...» Ακούγεται σαν σενάριο ταινίας τρόμου, χαμηλού μάλιστα προϋπολογισμού. Κι όμως στη Γη υπάρχουν περίπου 600 είδη και υποείδη σαρκοφάγων φυτών που τρέφονται με έντομα και μικρά ζώα.

Ποια είναι τα αυθεντικά σαρκοφάγα φυτά;

Σαρκοφάγα ονομάζονται τα φυτά που μπορούν να προσελκύουν, να συλλαμβάνουν, να σκοτώνουν και να χωνεύουν μικρά ζώα, συνήθως έντομα. Υπάρχουν, όμως, και μη σαρκοφάγα φυτά που παγιδεύουν έντομα, για να βοηθηθούν στην επικονίαση, και μετά τα απελευθερώνουν. Επίσης, υπάρχουν φυτά που σκοτώνουν μικρά ζώα, είτε με δηλητήριο είτε με τα αγκάθια τους, αλλά όχι για να τα φάνε. Καθώς και φυτά που απορροφούν θρεπτικές ουσίες από νεκρά ζώα. Όμως, τα «αυθεντικά» σαρκοφάγα είναι αυτά που κάνουν όλα τα παραπάνω ταυτόχρονα.

Χμμ, το φαγητό θέλει λίγο ακόμη άζωτο...

Τα σαρκοφάγα φυτά, όπως όλα τα φυτά, είναι αυτότροφοι οργανισμοί, διαθέτουν δηλαδή χλωροφύλλη και μπορούν από μόνα τους να συνθέτουν τις απαραίτητες θρεπτικές ουσίες με τη βοήθεια του ήλιου: να «φωτοσυνθέτουν». Παρ' όλα αυτά, δε χάνουν την ευκαιρία πού και πού να σκοτώνουν και μικρά ζώα, για να απορροφήσουν άζωτο και άλλα θρεπτικά συστατικά. Αυτό συμβαίνει επειδή, συνήθως, τα σαρκοφάγα φυτά ζουν σε βάλτους ή σε τροπικά

δάση, στα οποία παρατηρείται έλλειψη αζώτου,

Το φυτό που δαγκώνει

Αναμφίβολα, το πιο «άγριο» φυτό είναι η Διωναία η μυγοφάγος η οποία ζει σε βάλτους στις νοτιοανατολικές Ηνωμένες Πολιτείες. Τα φύλλα της, στο εσωτερικό τους, έχουν πορτοκαλιές τρίχες. Όταν το ανυποψίαστο έντομο καθίσει πάνω σ' αυτά, οι τρίχες τους ερεθίζονται και ενεργοποιούν ένα έλασμα. Σε ελάχιστο χρόνο (λιγότερο από ένα  δευτερόλεπτο) τα φύλλα κλείνουν και παγιδεύουν το άτυχο έντομο.

Οι βαρετοί συγγενείς

Πολλά άλλα είδη σαρκοφάγων φυτών, όπως η Πιγκουίκουλα και η Δροσερά, έχουν πιο πρωτόγονες και πιο βαρετές, είναι η αλήθεια, μεθόδους για να συλλαμβάνουν τη λεία τους.

Είναι συνήθως εφοδιασμένα με κολλώδεις τρίχες, οι οποίες έχουν έντονα χρώματα και γλυκιά μυρωδιά για να προσελκύουν τα έντομα. Αυτά, με το που καθίσουν πάνω στις κολλώδεις τρίχες, κολλάνε και δεν μπορούν να φύγουν. Το σαρκοφάγο φυτό, στη συνέχεια, κάνει τη δουλειά του...

Η φονική στάμνα

Το Νηπενθές είναι αναρριχητικό φυτό και απαντάται στις τροπικές ζούγκλες. Τα φύλλα του, που ονομάζονται «ασκίδια», έχουν σχήμα στάμνας, με ένα μικρό καπάκι από πάνω! Όταν ένα έντομο καθίσει στο χείλος της στάμνας, γλιστράει και πέφτει μέσα. Πρέπει να επισημάνουμε ότι αυτή η φονική στάμνα είναι γεμάτη ένζυμα, κάτι σαν γαστρικά υγρά, τα οποία αποσυνθέτουν και χωνεύουν το θύμα. Τα Νηπενθή μπορούν να συλλαμβάνουν ακόμη και βατράχια  μάλιστα, στο εσωτερικό του ασκίδιού τους έχουν βρεθεί υπολείμματα από μικρά πουλιά και ποντίκια!

Πού φυτρώνουν τα σαρκοφάγα φυτά;

Το περισσότερα σαρκοφάγα φυτά φυτρώνουν στους σκοτεινούς βάλτους της Λουιζιάνας και της Φλόριντας, ή στις τροπικές ζούγκλες της Μαλαισίας και της Ινδονησίας. Ακόμα όμως και στην Ευρώπη -αλλά και στην Ελλάδα- συναντάμε σαρκοφάγα φυτά από τα γένη Πιγκουίκουλα και Ουτρικουλάρια. Η Πιγκουίκουλα φυτρώνει σε σκιερές ρεματιές και τη συναντάμε και στα βουνά της Ηπείρου και της Μακεδονίας. Οφείλουμε να πούμε, όμως, ότι δεν είναι τόσο άγρια όσο οι Διωναίες και τα Νηπενθή Η Πιγκουίκουλα δεν είναι παρά ένα μικρό, και φαινομενικά αθώο, αγριολούλουδο...

Είναι επικίνδυνα για τον άνθρωπο;

Κατηγορηματικά όχι! Ακόμα και τα μεγαλύτερα σαρκοφάγα φυτά με δυσκολία μπορούν να πιάσουν  ένα άρρωστο μικρό πουλί ή ένα ποντίκι. Μάλιστα  οι επιστήμονες υποθέτουν ότι ένα υγιές πουλί ή ένα  ποντίκι θα κατόρθωνε με ευκολία να ροκανίσει ή να τρυπήσει την παγίδα και να απελευθερωθεί.  Για να το πούμε αλλιώς: ακόμη κι αν ένας βαριά άρρωστος άνθρωπος λιποθυμήσει και πέσει μέσα  σ' ένα παρτέρι με σαρκοφάγα, το μόνο που θα συμβεί είναι να τσαλαπατήσει και να λιώσει μερικά πολύ σπάνια και πολύ όμορφα φυτά!

Τα σαρκοφάγα φυτά απειλούνται!

Οι αποξηράνσεις των βάλτων και των υγροτόπων και η αποψίλωση των τροπικών δασών έχουν περιορίσει πολύ τους φυσικούς τους βιότοπους- κάποια είδη, έχουν εξαφανιστεί ή απειλούνται με εξαφάνιση.

Επίσης, πολλά είδη σαρκοφάγων φυτών κινδυνεύουν από την παράνομη συλλογή: διάφοροι έμποροι ή καλλιεργητές τα αφαιρούν από το φυσικό τους περιβάλλον για να τα πουλήσουν σε συλλέκτες.

Ποιο είναι το μέλλον τους

Μήπως τα σαρκοφάγα φυτά είναι μια ιδιοτροπία της φύσης και είναι καταδικασμένα να εκλείψουν;

Ή μήπως ο άνθρωπος με την απληστία του τα έχει οδηγήσει πολύ κοντά στη εξαφάνιση; Το μόνο σίγουρο, πάντως, είναι πως ό,τι χαθεί δεν πρόκειται ποτέ να ξαναγυρίσει. Και, για να μπορούν και οι επόμενες γενιές να θαυμάζουν τους μυστηριώδεις αυτούς εκπροσώπους του φυτικού βασιλείου, πρέπει να προστατευτούν τα οικοσυστήματα στα οποία ζουν, είτε είναι βάλτοι είτε είναι ζούγκλες είτε ορεινές ρεματιές.